بوی کاهگل و آواز پرنده

The Smell of Adobe and Birdsong

Mohammad Ebrahim Jafari

محمد ابراهیم جعفریMohammad Ebrahim Jafari۱۳۹۶ / 2017
فارسی کوتاه‌ترین غزلی که می‌شناسم «بید مجنون» است.

شنیده‌ام هنر حیاتی شدت یافته است. عشق با نگاه شدت یافته آغاز می‌شود. نگاهی درخشنده و تابناک.۱

اگر شگفتی امروز را تا آخرین قطره بنوشی، فردا تشنه‌تر خواهی بود.

یک نفس از امروز را به فردا مگذار. آن که در دیروز نفس می‌کشد، امروز آوازی تازه ندارد.۲

میان سنت و نوگرایی پلی است که با پاهای شوق پیموده می‌شود.
از هم‌آغوشی جانم با شوق
در پی تاب و تبی پیچاپیچ
سایه‌ای می‌روید
در پس پردهٔ هیچ...
وقتی نگاهی نو به واقعیت می‌کنی، واقعیت به واقعه تبدیل می‌شود.

باغ شعر من در این سایه‌ها گل داده است.

من باور دارم که...
الهام هر چه باشد، از «نمی‌دانم» «دانم» می‌روید.
من باور دارم که...
«شعر نباید معنی داشته باشد، شعر باید باشد.»
محمد ابراهیم جعفری، ۱۳۹۶
١ ویساوا شیمبورسکا، شاعر لهستانی برندهٔ جایزهٔ نوبل ادبیات (۱۹۲۳–۲۰۱۲)
٢ آرچیبالد مک‌لیش، شاعر و کتابدار آمریکایی (۱۸۹۲–۱۹۸۲)
English The shortest ghazal I know is the weeping willow.

I have heard that vital art has intensified. Love begins with an intensified gaze — a gaze glittering and radiant.1

If you drink today's wonder to the last drop, tomorrow you will be thirstier still.

Don't carry one breath of today over into tomorrow. Whoever breathes in yesterday has no fresh song today.2

Between tradition and modernism stands a bridge, crossed on the feet of ardent longing.
From the embracing of my soul with ardor,
in the wake of a writhing twist and fever,
a shadow sprouts
behind the veil of nothingness…
When you look at the real anew, the real turns into an occurrence.

My garden of poetry has flowered among these shadows.

I believe that…
Whatever inspiration may be, out of I do not know grows I know.
I believe that…
"A poem should not mean, but be."
Mohammad Ebrahim Jafari, 2017
1 Wisława Szymborska, Polish poet and Nobel Prize winner in Literature (1923–2012)
2 Archibald MacLeish, American poet and librarian (1892–1982)
سرخی دانهٔ انار — پیشگفتار خسرو سیناییThe Redness of the Pomegranate Seed — Preface by Khosrow Sinaiاردیبهشت ۱۳۹۶ / Spring 2017
فارسی بالاخره پس از سال‌ها تأخیر، آنچه که باید، اتفاق افتاد. من فقط خوشحال نیستم، ذوق‌زده‌ام. خوب می‌دانم که این ذوق‌زدگی فقط از سر رفاقت من با محمدابراهیم جعفری نیست. یادم هست چند سال پیش فردی منتقد از من پرسید: «شما فکر می‌کنی خودت هنرمندی؟!» جواب دادم: «نمی‌دانم!»

...اما خوب می‌دانم که حدود شصت‌سال با انواع هنرمندان ارتباط دوستی دور و نزدیک داشته‌ام، شاعر... نقاش... موسیقیدان... و بالاخره فیلمساز... و آموخته‌ام تشخیص دهم که چه کسی ذاتاً هنرمند است و چه‌کسی با باد به غبغب انداختن و تفرعن و نوچه‌پروری آثارش را به مردمان تحمیل می‌کند. طی همهٔ این سال‌ها چه نادر بودند کسانی که ذات هنرمندشان، مرا به شگفتی واداشت، و بی‌تردید محمدابراهیم جعفری یکی از آن‌هاست.
English Finally, after years of delay, what had to happen has happened. I am not merely glad — I am thrilled. And I know well that this delight is not simply a matter of my comradeship with Mohammad Ebrahim Jafari. I remember, a few years ago, a critic asked me: "Do you think you yourself are an artist?!" I answered: "I don't know!"

...But I know this much: for some sixty years I have kept friendships, near and far, with artists of every kind — poets... painters... musicians... and at last filmmakers — and I have learned to tell who is an artist by his very nature, and who puffs out his jowls, plays the pharaoh, breeds a retinue of yes-men, and forces his work on people. In all those years, how rare were the ones whose artistic essence struck me with wonder — and Mohammad Ebrahim Jafari is, beyond doubt, one of them.
طنزگزندهٔ او در بعضی از اشعارش همیشه مرا در فضایی میان اشعار عبید زاکانی و ایرج‌میرزا قرار می‌داد. یادم نمی‌رود در آن شب‌هایی که بر سرمان بمب و موشک می‌بارید، او در جمع دوستان دوتارش را برمی‌داشت، ضرب‌آهنگی را تکرار می‌کرد و با صدایی خش‌دار برایمان می‌خواند: «جنگلا پُر تَمشکه!» و ما دوستان در آن شب‌های غم‌آلود، با احساسی میان گریه و خنده با او همدل و همزبان و هم‌آواز می‌شدیم. مگر نه این که او در پایان شعری گفته:
«گاه خندان می‌گریم...
گاه گریان می‌خندم...
عاقلان می‌گویند:...
من هنرمندم!»
بعدها از روش آوازخوانی‌اش که ایرانی بود، محلی بود، غیرمتعارف بود، اما اصیل و امروزی بود، کسانی برداشت کردند، به شهرت رسیدند و کمتر کسی دانست که او آغازگر آن راه بود.
The biting satire of some of his poems always set me somewhere between the verse of Obeyd Zakani and Iraj Mirza. I will never forget those nights when bombs and missiles rained down on our heads — he would take up his dutar among friends, work a rhythm over and over, and sing to us in his raspy voice: "The woods are full o' brambleberries!" And we friends, on those grief-laden nights, with a feeling caught between weeping and laughter, would become of one heart, one tongue, one voice with him. Did he not say, at the close of one poem:
"Sometimes, laughing, I weep…
Sometimes, weeping, I laugh…
The sensible ones say:
I am an artist!"
Later, others took up his way of singing — Iranian, regional, unconventional, yet rooted and of-the-moment — and rose to fame, while few knew he had been the one to open that road.
گاه فروتنی و صمیمیت ترانه‌هایش مرا به یاد باباطاهر می‌اندازد. وقتی می‌گوید:
دوتا کفتر سفید و زعفرونی
نشستن دِ تثار سایه‌بونی
سفیده ناله سو... سیل شفق کرد
سه کو... آفتو مِزه مِثه جوونی
گاه در رندی و ظرافت اشعارش همان جنس وجود شاعری را می‌یابم که بزرگی چون حافظ را به تاریخ فرهنگمان هدیه کرد. او همیشه در ذهن من تروبادورهای قرون وسطای اروپا را تداعی می‌کند، همان خوانندگان دوره‌گردی که آوازخوان از شهری به شهری می‌رفتند، و سرودن جزئی از بودنشان بود.
Sometimes the humility and heartfelt warmth of his songs put me in mind of Baba Taher. When he says:
Two doves, white and saffron,
settled in the shade of the arbor —
the white one moaned toward the light… the dawn-glow flooded red,
three coos… the sun, tasting like youth.
And sometimes, in the roguish grace and delicacy of his verse, I find the very stuff of that poetic being which gave a Hafez to the history of our culture. He has always called to my mind the troubadours of medieval Europe — those wandering singers who went from town to town in song, for whom composing was simply part of being alive.
همیشه به او گفته‌ام که ذهن شاعرانه آنچنان در تو می‌جوشد، که چون فرزندانی که قدر ثروت پدری را نمی‌دانند، ثروت ذاتی وجودت را چنان مُسرفانه و با فروتنی ارائه می‌کنی، که آن‌ها که از حساسیت هنرمندانه تو بی‌بهره‌اند، ممکن است به‌سادگی از آن‌ها بگذرند و در انتظار شاعرانی! بمانند که باد به غیبغب می‌اندازند و آنچه را که نه خود می‌فهمند و نه مخاطبان، با آب‌وتاب به دیگران حُقنه می‌کنند.

اگر بپذیریم که جنین شعر در ذهن شاعر جان می‌گیرد و رشد می‌کند؛ آنچه که آن را به بیرون از ذهن متجلی می‌کند، یعنی به مخاطب منتقل می‌کند، جز ابزاری نیست که شاعر بر آن تسلط دارد، و این ابزار کلام می‌تواند باشد، موسیقی باشد، نقاشی باشد، و یا هر هنر دیگری که عامل خلاقیت شاعرانه در آن نقشی دارد. جعفری طی سال‌ها از دو گونه ابزار استفاده کرده است: کلام و نقاشی، که در دومی سال‌ها در مقام استاد به پرورش نسل‌های جوان پرداخته است. یکی از شاگردانش که امروز خود نقاش نامداری‌ست، روزی درباره او به من گفت: «اغلب اساتید به ما فنون نقاشی را می‌آموختند، اما او علاوه‌بر آن روح هنرمند را در ما بیدار می‌کرد.»
I have always told him: the poetic mind wells up in you so abundantly that — like children who don't know the worth of their father's wealth — you spend the wealth native to you so prodigally, and so humbly, that those without your artistic sense may pass it by, and wait instead for "poets"! who puff out their jowls and, with much pomp, force-feed others what neither they nor their listeners understand.

If we grant that the embryo of a poem takes life and grows in the poet's mind, then what makes it manifest beyond that mind — what carries it to the listener — is nothing but the instrument the poet has mastered. That instrument may be the word, or music, or painting, or any other art in which the poetic creative force plays a part. Over the years Jafari has used two instruments — word and painting — and in the second he spent years as a master, nurturing the young. One of his students, himself now a renowned painter, once said to me of him: "Most teachers taught us the techniques of painting — but he, beyond that, woke the artist's soul in us."
راست می‌گفت! به‌عنوان دوستش همیشه او را چون سیم ظریف سه‌تاری شناخته‌ام که وقتی مرتعش می‌شود، فقط سیم‌هایی را به ارتعاش درمی‌آورد که از ظرافتی مشابه برخوردارند. همین یک شعر او نمونه‌ای از گواهان بسیار این گفتهٔ من است:
دل من انار هزاردانه‌ای‌ست
با توان سرخ عشقی
در هر دانه...
وقتی تو به من نگاه می‌کنی
یکی از دانه‌ها سرخ‌تر می‌شود.
اعتراف می‌کنم که به‌عنوان یکی از اهالی هنر، گاهی به جوشش شاعرانهٔ ذهن او غبطه خورده‌ام.
He was right. As his friend, I have always known him as the delicate string of a setar: when it is set trembling, it stirs into vibration only those strings that share its delicacy. This one poem of his is one of many witnesses to what I mean:
My heart is a pomegranate of a thousand seeds,
holding a love's red power
in every seed…
When you look at me,
one of the seeds turns redder.
I confess that, as one of art's own people, I have at times felt an admiring envy at the poetic welling of his mind.
خوشحالم که بالاخره به‌کوشش همسر گرامی‌اش، پذیرفت تا اشعارش، که به باور من از زلال‌ترین اشعار زمانهٔ ما هستند، به گسترهٔ وسیع‌تری از مخاطبان ارائه شود، تا پی‌ببرند که چگونه می‌توان بدون سردرگم کردن مخاطب در پیچیدگی جملات نامفهوم و هزارتوی نظریه‌های گنگ، ایرانی بود، اصیل بود، امروزی بود... و شاعر بود!
I am glad that at last, through the efforts of his dear wife, he agreed to let his poems — which I hold among the most limpid verses of our age — reach a wider audience, so they might see how one can, without losing the reader in a tangle of unintelligible sentences and a labyrinth of murky theory, be Iranian, be rooted, be of-the-moment… and be a poet!
خسرو سینایی، اردیبهشت ۱۳۹۶
Khosrow Sinai — Spring 2017
مقدمهٔ باجلان فرخیIntroduction by Bajlan Farrokhiاردیبهشت ۱۳۹۶ / Spring 2017
فارسی استاد محمد ابراهیم جعفری صورتگر و نقاش بزرگ را شعرهایی است که دوشادوش تکامل او در نقش‌بندی سرایش یافته و از به دفتر نشستن آن‌ها دوری جسته است. سرانجام اما ابرام همدم همدل و همسر فرزانهٔ وی، بانو مریم... و دوستان نزدیک به چاپ این نخستین دفتر انجامید. جعفری در نقاشی تثبیت‌کنندهٔ داده‌های سوبژکتیو لحظه‌های زندگی‌ست و در شعرهای خویش سخنگوی این لحظه‌ها... و چنین است که بسیاری از سروده‌هایش با نقش‌بندهایش پهلو می‌زند و گاه یک و همان است.
English Master Mohammad Ebrahim Jafari — the great image-maker and painter — has poems composed shoulder to shoulder with his growth in pictorial composition, poems that shied away from ever being set down on the page. In the end, though, the insistence of his kindred companion and wise wife, Lady Maryam... and of close friends, brought this first volume to print. In painting, Jafari fixes fast the subjective data of life's moments; in his poems, he is the spokesman of those moments — and so it is that many of his verses stand cheek by jowl with his paintings, and at times are one and the same.
شعرهای کوتاه این دفتر در خوانش چنان چون ضرب‌آهنگ قلم‌مویی در خلق یک اثر می‌باشد و غنای آن در مرحلهٔ نخست یادآور تک‌بیت‌های شگفت‌انگیز شاعران کلاسیک پارسی و گاه هایکوهای ژرف ژاپنی است؛ و در کار شعر همانند نقاشی نه پیرو دیگران که متکی بر خویشتن خویش است. صورتگران شاعر در کار خویش باریک‌بین و بی‌همتا هستند — در سرزمین‌های دیگر نیز می‌توان از ژنی‌هایی چون وانگ وی، نقاش و شاعر چینی (۶۳۷–۷۴۰ میلادی)، و میکل‌آنژ، پیکرتراش، نقاش و شاعر ایتالیایی، یاد کرد.

از جعفری است:
من
خاموشم
تا ماه... با تو... بگوید
Read aloud, the short poems of this collection are like the rhythm of a brushstroke bringing a work into being; their richness, at first encounter, recalls the astonishing single couplets of the classical Persian poets, and at times the profound Japanese haiku. In poetry as in painting he follows no one but his own self. Painter-poets are keen-eyed and without peer in their work — in other lands too one can name geniuses like Wang Wei, the Chinese painter and poet (637–740 AD), and Michelangelo, the Italian sculptor, painter, and poet.

From Jafari:
I
am silent
so that the moon… may speak with you…
که گویی ماه از سویی به یاری شاعر آمده است تا با همدلی از ناگفته‌های او و یگانه شدن با شاعر بگوید که خاموشی و شب سرشار از ناگفته‌هاست.

و این شعر از وانگ وی در برگردان فارسی:
تنهایم و عود می‌نوازم در نیزار دور
نوایی را با سوت زمزمه می‌کنم
در نیزار بی‌انتها کسی نیست
ماه و انوار رخشانش
و این شعر باشو (۱۶۴۴–۱۶۹۴ میلادی)، از برگردان فارسی شاملو و پاشایی:
ابرها
استراحتی می‌دهند
نظارگان ماه را
و این شعر از جعفری که تابلویی شگفت‌انگیز است:
پنجاه سال است
که این قمری
بر شاخهٔ پر برف نشسته است.
که در آن زمان به بی‌زمانی و قمری به جاودانگی راه می‌یابد.

و باز این شعر جعفری:
وقتی به یاد تو گریه می‌کنم، اشک‌هایم آبی است...
من تو را آسمانی دوست دارم
که عشق آبی است و آسمان نیز
— as if the moon has come from one side to the poet's aid, to become one with him and say, with fellow-feeling, what he leaves unspoken: that silence and night are brimming with the unsaid.

And this poem by Wang Wei, in Persian rendering:
Alone, I play the oud in the far reed-grove —
under my breath I hum a tune.
In the endless reeds there is no one.
The moon, and its shining rays.
And this poem by Bashō (1644–1694 AD), from the Persian of Shamlou and Pashaei:
Clouds
give a moment's rest
to the moon-gazers.
And this poem by Jafari, which is an astonishing painting:
For fifty years now
this turtledove
has perched on a snow-laden branch.
— in which time finds its way to timelessness, and the turtledove to eternity.

And again, this poem of Jafari's:
When I weep in memory of you, my tears are blue…
I love you a sky's love —
for love is blue, and so is the sky.
و این شعر، یادمان غمبار زلزلهٔ رودبار در ۱۳۶۹:
در شب زلزله...
ماه در چشم کرم شبتاب
بارانی از مهتاب شد... و...
بر آوارها ریخت.
کرم شبتاب توان نداشت تا بشنود
غم‌انگیزترین همسرایی را
از مردمی که
هرگز چنین یکدل نخوانده‌اند.
تا... آخرین نفس...
که تابلوی غمبار و غم‌آوایی دردناک است تا... آخرین نفس....
And this poem — a grievous memorial to the Rudbar earthquake of 1369 (1990):
On the night of the earthquake…
the moon, in the eye of the firefly,
became a rain of moonlight… and…
poured down on the rubble.
The firefly hadn't the strength to hear
the most sorrowful chorus
from a people who
had never sung so of one heart.
Until… the last breath…
— a grievous tableau, a painful dirge, until… the last breath….
سروده‌های بلند جعفری همانند شعرهای کوتاه وی و تابلوهای شگفت‌انگیزش، تو در توست. شعر او پیوسته نیست و همانند بسیاری از شاعران ماندگار، در گذر زمان و با توجه به تاریخ سروده‌ها، از رمانتیک تا شعر روز، از نظر شکل و محتوا دگرگون می‌شود — که ذات جعفری صورتگر و شاعر ایستا نیست و مدام در شدن است:
در کوره‌راه‌ها
آبی، خاکستری، سیاه
دهقانی است با چوبدست بلندش
سپید، سیاه
خرش را می‌گویم
با خرواری از خارهای باران‌زده
سیاه سیاه...

بختش را می‌گویم.
که همچون سایه در کنار پاهایش روییده است.
که تابلویی است از دهقانی با جامهٔ آبی، شلوار خاکستری، و خر سیاه‌وسفید، بارکش با باری از خارهای باران‌خورده برای افروختن هیزم اجاق و تنور دیگران — نماد فقر روستا و...
Jafari's long poems, like his short poems and his astonishing paintings, are fold-within-fold. His poetry is not uniform; like that of many enduring poets, it changes over time — and you can track the change by the dates of the poems, from the romantic to the verse of the day — shifting in both form and content. For the essence of Jafari, image-maker and poet, is not static: it is forever in the act of becoming:
On the back roads —
blue, gray, black —
a peasant with his long staff.
White, black.
His donkey, I mean —
under a donkey-load of rain-beaten thorns.
Black, black…

His fortune, I mean —
which has grown like a shadow at his feet.
— a tableau of a peasant in a blue robe and gray trousers, with a black-and-white pack donkey bearing rain-beaten thorns to kindle the firewood of others' hearths and ovens: a symbol of village poverty, and…
و تابلو شعر آبشار:
آن آبشار سرخوش و مستم
که سال‌ها
بر ماسه‌های گرم تنت اشک ریختم
دیوانه‌وار
تا که بمیرم به دامنت
از دام برف‌های سپیدم گریختم
که در آن ریزش انوار خورشید بر تنهٔ آبشار و قطره‌های رنگارنگ آب چون برق، تیر نگاه، و امواج سینهٔ آبشار به سپیدی ماه است — و در شوق یکی شدن، قله تا دریا را در می‌نوردد. با رسیدن به دریا در آرزوی بازگشت به دره‌های دور و قله است — چرخه‌ای که آرزوی بازگشت به آغاز را مطرح می‌سازد. شعری است که حدود شصت سال پیش سروده شده و از شعر شاعران آن روزگار اگر فراتر نباشد با همان سبک و سیاق با آن‌ها پهلو می‌زند. گویای جانی همیشه شاعر و مداماً هوشیار است — احساس فرو شدن در طبیعت، یگانه شدن با آبشار، آرزوی فرو شدن در دریای بی‌پایان، و باز آرزوی بازگشت به قله.
And the tableau-poem of the waterfall:
I am that blithe and drunken waterfall
who for years
wept on the warm sands of your body,
madly,
so that I might die at your skirt —
I fled the snare of my own white snows.
In it the sun's rays fall on the body of the waterfall, the many-colored droplets like lightning, like an arrow of the gaze, and the waves of the waterfall's breast are white as the moon — and in its ardor to become one, it spans peak to sea. Reaching the sea, it longs to return to the distant valleys and the summit — a cycle that voices the wish to return to the beginning. This is a poem written some sixty years ago, and it stands level with the verse of the poets of that age, if not beyond it, in the very same style and idiom. It bespeaks a soul forever a poet and perpetually awake — the sense of sinking into nature, of becoming one with the waterfall, the wish to sink into the endless sea, and again the wish to return to the peak.
عاشقانه‌های جعفری در این دفتر اندک نیست، چرا که بسیاری از این نمودها از جانی همیشه عاشق بر می‌خیزند — و در برترین نما، نه عشقی اروتیک، که عشقی است به انسان و همهٔ باشندگان:
دوستت دارم
این گمان
ای سرود سالخورد جاودان
این سرشتهٔ فرشته‌های آسمان
این یقین
این کهن‌ترین ترانهٔ زمین
مثل رنگ ابر
مثل بوی خاک
مثل طعم اشک
مثل خواب کوه‌ها همیشگی است...
Jafari's love poems in this collection are not few, for many of these showings rise from a soul forever in love — and at their highest, this is no erotic love but a love for the human and for all beings:
I love you —
this surmise,
O ancient, everlasting anthem,
this thing kneaded by the angels of heaven,
this certainty,
this oldest song of the earth —
like the color of cloud,
like the smell of clay,
like the taste of tears,
like the sleep of mountains, it is everlasting…
و باز در این دفتر اینجا و آنجا صورتگر بزرگ را می‌بینی که در آرزوی در خود شدن است — تا از جان خویش تابلویی بی‌بدیل برآورد و سرایش و پردازش‌های خود را یک و همان کند:
کاشکی من برج ویرانی به راهی دور بودم
تا که در شب‌های بارانی
کبوترها نم‌آلوده به زیر سقف ایوانم
به یک پا تکیه می‌دادند و می‌خفتند.
…
پای ایوان در کنار آتش سوزان
دو شبگرد غم‌آلوده
برای یکدگر از سرگذشت خویش می‌گفتند.
And here and there in this collection, again, you see the great image-maker longing to turn inward — to raise from his own soul a peerless tableau, and make his composing and his renderings one and the same:
Would that I were a ruined tower on a far road,
so that on rainy nights
the rain-damp pigeons, beneath the roof of my veranda,
would lean on one leg and sleep.
…
At the foot of the veranda, beside the burning fire,
two grief-laden night-wanderers
told each other the tale of all that had befallen them.
که جعفری در هنر، تمام دنیایش پنجره‌ای است دستی و حنجره‌ای توانمند — که در این قلعهٔ پیر بس سخن‌های ناگفته دارد، در تجانس آوایی و تجسم کلماتش و رنگین‌کمان رنگ‌ها و نقش‌بندی‌هایش.

بگذار خواننده را بر خوانش سروده‌های این دفتر واگذاریم و چونان هوکوسایی باشیم که آرزویش خلاصه کردن همهٔ آثار خود در نقطه‌ای بود، و بس.
For Jafari, in art, his whole world is a window wrought by hand and a powerful throat — and in this aged fortress he holds many unspoken words, in the sound-kinship and the embodiment of his words, and in the rainbow of his colors and compositions.

Let us leave the reader to the reading of this collection's poems, and be like Hokusai, whose wish was to distill all his works into a single point — and nothing more.
باجلان فرخی (م.ح)، اردیبهشت ۱۳۹۶
Bajlan Farrokhi (M.H.) — Spring 2017
از جعفریFrom Jafari
فارسی امشب صدای کبود ترانم را نقاشی کردم.
در دیوارهای تو در توی سیاهی
گردان نان‌های ناز
کی ترا شناختی؟
منی آواز خواندم
برین باد و کارپوری آواز خواندم
پرسی و خط آلی، یک آنکه دوستش دارم
آواز خستهٔ مرا زانی کرد
میو تو آواز خواندم
کانفی مهتابی کردی در گاتهام‌های تردیدم
تمام شب تابی در مربع خنده‌های کویر
کودکی آن برای نقاشی می‌کرده‌ای
کاشی باران باریا — کاش باران ببارد
بودی کامنگل
آواز پرنده نیر رنگ‌تر می‌کند... پُر
English Tonight I painted the dark blue of my song.
In your maze of blackness —
the spinning sweet breads —
when did you know me?
I sang as myself,
I sang above the wind and the work,
Persian and the green line — the one I love.
My tired song made me forget.
I sang with you,
you who became moonlit in my cities of doubt,
all the fireflies in the square of the desert's laughter —
childhood was making paintings of that.
O rain-tile — if only it would rain.
You were like a brazier.
The bird's song makes the sky more full of color... full. [ source text garbled in scanning — retranslation needed ]
محمد ابراهیم جعفری
Mohammad Ebrahim Jafari
Page & TitleTranslatedWritten
عنوانصفحه
12
Adobe
A bird calls
bird-behind-wall
4-8-2026Autumn 1989
بوی کاهگل
پرنده ای
28
Old News
I wish I was a ruined watch tower
old-news
1960 - ۱۳۳۹
۲۸
آخرین خبر
کاشکی من برج ویرانی به راهی دور بودم
30
Moonlight, Sunlight
Go - be moonlight for another’s evening
moonlight-sunlight
4-3-2026Borojerd 1960 - ۱۳۳۹
۳۰
مهتاب
بُرو مهتاب شام دیگران باش
35
Ancient Tree
An ancient tree
ancient-tree
3/22/261961 - ۱۳۴۰
۳۵
درختی کهن
تک درختی کهن
40
Life...
Life...
life-tune
University Quarter, Tehran, 1963 - ۱۳۴۲
۴۰
زندگی...
زندگی...
48
To my daughter Shade
moments
shadow-daughter
4-29-261980s دهه ۱۳۶۰
۴۸
به دخترم سایه
لحظه ها
50
I closed my eyes
bomb-kiss
1984 - ۱۳۶۳
۵۰
چشمانم را بستم
61
In the space between the sea & jungle
jungle-bomb
May 9, 1988, Isfahan - ۱۳۶۷/۲/۱۹
۶۱
در فاصله دریا و جنگل
62
I told you my poem …
laugh-cry
Nov 1988 - ۱۳۶۷/۹
۶۲
شعرم را برای تو گفتم...
66
Ah struggle…
soul-mold
1989 - ۱۳۶۸
۶۶
های...
100
Spring came
gone-coming
12/17/1989 ۱۳۶۸/۱۲/۱۷
۱۰۰
بهار می آید و تو رفته ای
127
I
quiet-moon
April 1991 ۱۳۷۰ فروردین
۱۲۷
من
128
One thousand birds of love
heart-partridge
1/4/1991 کلاردشت ۱۳۷۰/۱/۴
۱۲۸
هزار پرنده عاشق
131
No matter how much
meager-dew
April 15 1992 ۱۳۷۰/۱/۱۶
۱۳۱
هر چه دوستم داری
149
I watered the cage
water-cage
July 25 1993 - ۱۳۷۲/۵/۳
۱۴۹
قفس را دادم
202
you
morning-glory
05/03/20262000s - دهه ۱۳۸۰
۲۰۲
تو
203
Snow falls...
snow-beautiful
05/3/20261990s - دهه ۱۳۷۰
۲۰۳
برف میبارد...
Stay
You wish to stay
stay-go
می خواهی بمان
می خواهی بمان،

بوی کاهگل

Adobe

Autumn 1989 · p. 12 · translated 4-8-2026

bird-behind-wall

Rendered
متن اصلی

پرنده ای پشت دیوار کاهگلی می خواند. دیوار را نقاشی کردم باران بارید دیوار پاک شد. بوی کاهگل با آواز پرنده ماند

Translation

A bird calls behind a cob wall. I painted the clay the rain washed it away. The smell of wet hay with bird song remains

آخرین خبر

Old News

1960 - ۱۳۳۹ · p. 28

old-news

Rendered
متن اصلی

کاشکی من برج ویرانی به راهی دور بودم تا که در شب های بارانی کبوتر ها نم آلوده به زیر سقف ایوانم به یک پا تکیه میدادند و می‌خفتند بوی نم آلود و مستی آور پر ها با صدای وهم انگیز نفس های کبوترها کاهگل ها خیس باران خاطرات دور دوران را به خاطر زنده میسازد اسب خاطر را به شهر یادهای دور می‌تازد کاشکی من برج ویرانی به راهی دور بودم تا که در شب های بارانی کبوتر ها نم آلوده به زیر سقف ایوانم به یک پا تکیه میدادند و می‌خفتند پای ایوان در کنار آتش سوزان دو شبگرد غم آلوده برای یکدگر از سرگذشت خویش می گفتند.

Translation

I wish I was a ruined watch tower on a back county road so that on rainy nights the damp & dirty pigeons could sleep on one leg under my railings. The damp drunken smell of filth & feather the sound of their weeze & rasp the wet clay, wet cob, mouldering adobe - it brings to mind an older era - a lost way to make a living. & So the horses of our minds run off to towns of nostalgia. But I do wish I was a ruined watch tower on a back county road so that on rainy nights the damp & dirty pigeons could sleep on one leg under my railings & there by it’s base 2 watchmen burn fire telling tales & adventures to one another

مهتاب

Moonlight, Sunlight

Borojerd 1960 - ۱۳۳۹ · p. 30 · translated 4-3-2026

moonlight-sunlight

Rendered
متن اصلی

بُرو مهتاب شام دیگران باش دو روزی هم به کام دیگران باش مرا در سرد سیر غم رها کن برو خورشید بام دیگران باش

Translation

Go - be moonlight for another’s evening For a day – or two even Go be their longing Leave me in the cold rut of grief [but] Go – be sunlight for someone else’s dawning

درختی کهن

Ancient Tree

1961 - ۱۳۴۰ · p. 35 · translated 3/22/26

ancient-tree

Rendered
متن اصلی

تک درختی کهن به سینه دشت... خسته از باد و حمله طوفان دستمالی سپید بر پنجه خواهد از لشگران باد آمان...

Translation

An ancient tree on the chest of the steppes weary of the wind & squalling onslaught A white handkerchief in his claw – Begging the armies of the wind for mercy

زندگی...

Life...

University Quarter, Tehran, 1963 - ۱۳۴۲ · p. 40

life-tune

Rendered
متن اصلی

زندگی... یک نوا یک ترانه یک آواز یک نگه یک تبسم و یک ناز دو کبوتر دو روز در بر هم روز سوم اسیر پنجه باز. کوی دانشگاه تهران ۱۳۴۲

Translation

Life... a tone a tune a song a glance a grin & tenderness – two doves, two days in each other's arms, the third, caught in the hawk's talon.

Translator's Notes

[ناز - coy, charm, flirt]

به دخترم سایه

To my daughter Shade

1980s دهه ۱۳۶۰ · p. 48 · translated 4-29-26

shadow-daughter

Rendered
متن اصلی

لحظه ها مثل دانه های کوچکند روی خاک خوب سبز میشوند رشد میکنند میوه می دهند. خاک خوب خاک عاشق است خاک تر خاک پرثمر...

Translation

moments are as small grains on good earth they green they grow they bear fruit. Good earth is loving earth moist earth fruitful earth…

1984 - ۱۳۶۳ · p. 50

bomb-kiss

Rendered
متن اصلی

چشمانم را بستم تا تو را عاشقانه ببوسم بمب افتاد... مرغابی ها پریدند چشم گشودم تو، در آغوش دیگری بودی... های... جنگ... ۱۳۶۳

Translation

I closed my eyes to kiss you as lovers do the bomb fell... the ducks scattered... I opened my eyes: there you were - already in another's arms ... ugh ... war

May 9, 1988, Isfahan - ۱۳۶۷/۲/۱۹ · p. 61

jungle-bomb

Rendered
متن اصلی

در فاصله دریا و جنگل زنی را دوست دارم... در هر نمناران به جنگل پناه می برم تا در آغوشش... به دریا بیاندیشم... ۱۳۶۷/۲/۱۹ اصفهان

Translation

In the space between the sea & jungle [there is] a lady [that] I love Everytime they bomb the jungle I go to the shelter of her hug Into her sea without thinking

Nov 1988 - ۱۳۶۷/۹ · p. 62

laugh-cry

Rendered
متن اصلی

شعرم را برای تو گفتم... خندیدی... با دیگری خواندم... گریست...

Translation

I told you my poem … You laughed … I sang another… Weeping…

1989 - ۱۳۶۸ · p. 66

soul-mold

Rendered
متن اصلی

های... جنگ... جانم را... که در فاصله نفس های عاشقانه شکل می گیرد

Translation

Ah struggle… Y’know my soul was molded In those distances Between a lover’s breathing

12/17/1989 ۱۳۶۸/۱۲/۱۷ · p. 100

gone-coming

Rendered
متن اصلی

بهار می آید و تو رفته ای ای کاش ای کاش بهار رفته بود و تو می آمدی

Translation

Spring came & you had gone O but if O but if spring had gone & you were coming

April 1991 ۱۳۷۰ فروردین · p. 127

quiet-moon

Rendered
متن اصلی

من خاموشم تا ماه... با تو... بگوید

Translation

I Am quiet Until you hear From the moon

1/4/1991 کلاردشت ۱۳۷۰/۱/۴ · p. 128

heart-partridge

Rendered
متن اصلی

هزار پرنده عاشق …در سرم میخوانند …دلم کبک تنهاییست …بی حرف …سر در برف

Translation

One thousand birds of love are chanting in my head… my heart is a lone partridge… without words… snow around its head…

April 15 1992 ۱۳۷۰/۱/۱۶ · p. 131

meager-dew

Rendered
متن اصلی

هر چه دوستم داری نمیگویم کم است, کوچک ترین دانه باران بزرگترین شبنم است…

Translation

No matter how much You love me I won’t call it meager There – In the smallest grain Of rain Is the largest dew-drop

July 25 1993 - ۱۳۷۲/۵/۳ · p. 149

water-cage

Rendered
متن اصلی

قفس را دادم پرنده... سبز نشد...

Translation

I watered the cage the bird... ain't no greener...

2000s - دهه ۱۳۸۰ · p. 202 · translated 05/03/2026

morning-glory

Rendered
متن اصلی

تو خاک خشک را تر کن دانه نیلوفر با باد... دهه ۱۳۸۰

Translation

you wet the dry earth morning glory seeds with the wind...

Translator's Notes

نیلوفر - water lily - but possibly also morning glory?

1990s - دهه ۱۳۷۰ · p. 203 · translated 05/3/2026

snow-beautiful

Rendered
متن اصلی

برف میبارد... برف میبارد... من پیرتر میشوم تو زیباتر... دهه ۱۳۷۰

Translation

Snow falls... Snow falls... I grow older you... more beautiful...

می خواهی بمان

Stay

stay-go

Rendered
متن اصلی

می خواهی بمان، میخواهی برو... رفتنِ تو، دل انگیز تر از آمدن دیگری ست

Translation

You wish to stay you wish to go your going is more enchanting than another’s arrival

Work in progress — toggle the layers under each poem to compare them side by side: Machine (raw OCR) · Lantern (a working draft) · Ben (the finished translation). Empty layers are hidden.

Drafts — پیش‌نویس‌ها
Page & TitleTranslatedWritten
عنوانصفحه
13
The city is dark.
dark-city
1968 - ۱۳۴۷
۱۳
شهر تاریک است
22
In the sands of imagination's dried-up spring
dried-spring
1958 - بروجرد ۱۳۳۷
۲۲
در ماسه های چشمه خشکیده خیال
23
Almond Flowers
You are not there before my eyes,
almond-flowers
1959 - بروجرد ۱۳۳۸
۲۳
گل های بادام
به رویم در نیستی تو
25
From beside the plain,
city-smoke
1968 - ۱۳۴۷
۲۵
از کنار ..دشت
25
Swallows in the Vault of the Sky
The horizons are a warm half-light of blood —
sky-swallows
1960 - ۱۳۳۹
۲۵
پرستوها به طاق آسمونند
افق ها سایه روشن گرم خونند نمی دونی که مرغان خیالت به طاق سینه ام با درد چونند
26
I am that giddy, drunken waterfall
drunk-waterfall
1960 - ۱۳۳۹
۲۶
آن آبشار سرخوش و مستم
32
City of smoke,
wooden-horse
Tehran 1961 - تهران ۱۳۴۰
۳۲
شهر دود
34
On the rough kiln-hot tracks —
road-peasant
Autumn 1961, on the road to Borujerd - پاییز ۱۳۴۰ در راه بروجرد
۳۴
در کوره راه ها....
36
Dad worked for the city;
beggar-dogs
1962 - ۱۳۴۱
۳۶
بابا مأمور شهرداری بود
49
Grey,
shepherd-figs
Autumn 1982 - پاییز ۱۳۶۱
۴۹
خاکستری
51
I've taken refuge under the safe canopy of a tree, and... sleep has carried me off.
green-woodpecker
Summer 1987 - تابستان ۱۳۶۶
۵۱
به چتر درختی ایمن پناه برده ام و... مرا خواب در ربوده است
52
I love you without the rain,
barren-cloud
Summer 1987 - تابستان ۱۳۶۶
۵۲
تو را دوست دارم
53
In the dark of the shore I sit and wait for you...
drink-sea
November 1987 - ۱۳۶۶/۸/۳۰
۵۳
در تاریکی ساحل در انتظارت نشسته ام...
54
This is the sound of horses' hooves,
horse-hooves
Winter 1987 - زمستان ۱۳۶۶
۵۴
این صدای سم اسبان است
56
My heart is heavy: there is no sun in your gaze,
sunless-gaze
Winter 1987 - زمستان ۱۳۶۶
۵۶
دلم گرفته نگاه تو آفتابی نیست
57
Hey... I love you,
green-pond
Winter 1987 - زمستان ۱۳۶۶
۵۷
های... دوست دارمت
58
Ah — those half-open eyes of yours,
gray-kisses
1988 - ۱۳۶۷
۵۸
آه از چشم های نیمه باز تو
59
There is only one thing
one-thing
1988 - ۱۳۶۷
۵۹
تنها یک چیز را از تو
60
I am in the shelter,
shelter-wall
1988 - ۱۳۶۷
۶۰
من در پناهگاهم
61
In the distance between the sea and the forest
jungle-refuge
6/28/261988 - ۱۳۶۷/۲/۱۶
۶۱
در فاصله دریا و جنگل
62
I said my poem to you —
laughed-wept
6/28/261988 - ۱۳۶۷/۹
۶۲
شعرم را برای تو گفتم...
63
You go away on a short journey.
snow-without-you
6/28/261989 - زمستان ۱۳۶۷
۶۳
تو به سفری کوتاه می‌روی
64
You are dreaming.
dotar-player
6/28/261989 - زمستان ۱۳۶۷
۶۴
خواب می‌بینی
65
The war has ended...
jungle-to-sea
6/28/261989 - اسفند ۱۳۶۷
۶۵
جنگ تمام شد...
66
Ah...
lovers-breath
6/28/261989 - ۱۳۶۸
۶۶
های...
67
When the longing takes me, I think of you.
drop-of-red
6/28/261989 - ۱۳۶۸
۶۷
وقتی دلتنگم به تو می‌اندیشم
68
Delirium after the war...
war-delirium
6/28/261989 - ۱۳۶۸
۶۸
هذیان بعد از جنگ...
69
O you — that rain-freshened, dewy grace,
desert-moonlight
6/28/261989 - بهار ۱۳۶۸
۶۹
ای... آن پر طراوتِ بارانی
These winds that blow, these leaves that creep,
blowing-winds
Tehran 1960 - تهران ۱۳۳۹
این بادها که می وزند این برگها که می خزند
In the passing of the night
fifty-moons
January 1972 - تهران دی ماه ۱۳۵۱
در عبور شب
You were the last sun on the roof's edge,
half-ghazal
1961 - ۱۳۴۰
آفتاب لب بامی بودی یا طنین دل جامی بودی از دلت هیچ نگشتم آگه غزل نیمه تمامی بودی
If the clouds allow,
longest-shadow
1960s - دهه ۱۳۴۰
اگر ابرها بگذارند بلندترین سایه تو را
When the crystal of the moon
moon-crystal
Summer 1962, Tuyserkan - تویسرکان تابستان ۱۳۴۱
وقتی بلور ماه
The nightingale has no use for clouds
nightingale-cloud
2001 - ۱۳۸۰
هوای ابر را بلبل نداره
I love this surmise,
oldest-song
Tehran 1966 - تهران ۱۳۴۵
دوست دارم
O... rain... you are raining... so that you bring back the smell of adobe that you have forgotten— pour, rain...
rain-forgotten
Tehran, Autumn 1989 - تهران، پاییز ۱۳۶۸
های... باران... تو می باری...
For Maryam
with-you
1963 - ۱۳۴۲
برای مریم

1968 - ۱۳۴۷ · p. 13

dark-city

متن اصلی

شهر تاریک است کوچه های خسته در هذیان خواب آلود می سوزد... چشم شهر از دود می سوزد. شهربانان آتشی افروخته با بوته های جهل آتشی که گفته اند... این نور جاوید است.... جاودانه آتش بیدار خورشید است.... .... دروغی را که باید کرد باور خنجر رنجی ست. جان از این معنا که ما با رنج می سازیم... می سوزد جز دل سنگین دژخیمان هر چه در آتش می اندازیم میسوزد. موسم خواری ست... موسمی که معنی فریاد آشوب است... غنچه ها می پژ مرد در سردی دلها و.... گل فریاد بر لبها نمی روید. موسم خواری ست... هر که بر لب قفل دارد دست هایش شاخ پرباری ست. شهر .... دشت تشنه را ماند آب میخواهد. شهربان پیر اما.... شهریان را خواب میخواهد ۱۳۴۷

Machine

The city is dark The tired streets in sleepy delirium Burns... The eyes of the city burn with smoke. The city guards have lit a fire With the bushes of ignorance The fire that they have said... This is the eternal light... The eternal fire is the awakened sun... .... Believe the lie that must be told The dagger of suffering. The soul, in the sense that We build with suffering... burns Except for the heavy hearts of our murderers Whatever we throw into the fire burns. It is the season of humiliation... A season that means the cry of chaos... The buds wither and die in the coldness of hearts And.... The flower of a cry does not grow on the lips. It is the season of humiliation... Whoever has a lock on his lips His hands are fruitful horns. The city.... has become a thirsty plain He wants water. The old mayor, but.... He wants the citizens to sleep 1347

Lantern

The city is dark. Its weary alleys, in a drowsy delirium, are burning... the city's eye burns with smoke. The constables have kindled a fire out of the brushwood of ignorance — a fire they have called the everlasting light... "the eternal fire is the waking sun"... The lie one is forced to believe is a dagger of pain. The soul burns at this "meaning" we are made to build out of suffering; everything we throw on the fire burns — all but the stony hearts of the hangmen. It is the season of humiliation... a season that spells the cry of riot... Buds shrivel in the cold of hearts, and no flower-of-protest blooms on the lips. It is the season of humiliation... and whoever keeps his lips locked, his hands are a laden bough. The city has become a parched plain, it begs for water — but the old constable wants its people asleep. 1347

1958 - بروجرد ۱۳۳۷ · p. 22

dried-spring

متن اصلی

در ماسه های چشمه خشکیده خیال چون ریشه مانده ای و نمی رویی از زمین شاخی نمی کنی که دمی غنچه امید در قلب دور مانده از شادی م وا شود برگی نمی کنی که دمی سایه ای کند این دل از تیرهای جگرسوز آفتاب یک دم رها شود. این موی ریشه های تو چون مار زخم دار دیوانه وار میدود و می دواندم در شوره زار داغ تنم تاب می خورد آنگه به سوی ساغر می میکشاندم آنقدر میخورم کز هوش میروم ای ساقه امید مردم در انتظار نیش خدنگ جوانه ات از خاک شعله برکش و چون سالهای پیش سر کن ترانه ات ای اشکهای کوچک پرشادی بهار من بغض خاموشم مردم در انتظار بروجرد ۱۳۳۷

Machine

In the sands of the dried spring, the imagination is like a root and does not grow. You do not make a branch from the ground that will eventually blossom. A bud of hope in the heart that is far from happiness. You do not make a leaf that will eventually create a shadow. This heart is free from the burning rays of the sun. This hair of your roots Like a wounded snake I would run and run like crazy My body sways in the hot salt marsh Then I would pull it towards the ocean I would eat so much that I would lose consciousness O stem of hope People are waiting for the sting of the mongoose of your bud Rise a flame from the soil and, like in the past years Sing your song O small tears of spring joy I am a silent grudge, people are waiting Borojerd 1337

Lantern

In the sands of imagination's dried-up spring you have stayed like a root and will not grow from the earth. You put out no branch on which, for an instant, a bud of hope might open in this heart kept far from joy; you put out no leaf to cast a moment's shade, so that this heart, from the liver-scorching arrows of the sun, might for one breath go free. This hair of your roots, like a wounded snake, runs wild and sets me running, writhing in the hot salt-flat of my body, then drags me toward the wine-cup — and I drink until I lose my senses. O stalk of hope: I died waiting for the arrow-sting of your sprouting. Draw up a flame from the soil and, as in years gone by, strike up your song. O little tears, brimming with the joy of spring — I am the silent sob; I died, waiting. Borujerd, 1337

گل های بادام

Almond Flowers

1959 - بروجرد ۱۳۳۸ · p. 23

almond-flowers

متن اصلی

به رویم در نیستی تو ز پهلویم نرستی تو چو غم در دل نشستی تو نمی دانم چه هستی تو. نه از آبی نه از خاکی نه از طوفان و کولاکی به دل آوای غمناکی نمی دانم چه هستی تو. به بام آسمان برفی درون قلب شنگرفی به چشم اشک و به لب حرفی نمی دانم چه هستی تو. تو چون گلهای بادامی شقایق های بر بامی طنینی از دل جامی نمیدانم چه هستی تو. تو ناقوس کلیسایی از آن مغرب مایی به هر قلبی یک آوایی نمی دانم چه هستی تو پرستوی بهار من اميد من قرار من ز خود راه فرار من نمیدانم چه هستی تو. به هر راهی تو پوینده ز هر دردی تو جوینده به هر لفظی تو گوینده نمیدانم چه هستی تو. به جز راهت نمی پویم به جز وصلت نمیجویم اگر چه فاش میگویم نمیدانم چه هستی تو. بروجرد ۱۳۳۸

Machine

You are not in front of me, you have not come to my side, you have sat in my heart like sorrow, I do not know what you are. Not from water, not from earth, not from storm and blizzard, in the heart of a sad voice, I do not know what you are. On the roof of the snowy sky, in the heart of a thorn, with tears in my eyes and words on my lips, I do not know what you are. You are like almond flowers, poppies on the roof, resounding from the heart of a cup, I do not know what you are. You are a church bell from our west. I don't know what you are with every heart, a single sound My spring swallow, my hope, my destiny, my escape from myself, I don't know what you are. You are the one who follows every path, you are the one who seeks every pain, you are the one who speaks every word, I don't know what you are. I don't follow except your path, I don't seek except union, even though I say it openly, I don't know what you are. Borujerd 1338

Lantern

You are not there before my eyes, you did not grow from my own side, yet like grief you've settled in my heart — I do not know what you are. Not of water, not of earth, not of the storm or the blizzard; a mournful voice within the heart — I do not know what you are. Snow on the roof of the sky, vermilion deep in the heart, a tear in the eye, a word on the lip — I do not know what you are. You are like the almond blossoms, poppies along a rooftop, a ringing from the heart of a cup — I do not know what you are. You are a church bell out of that West of ours, a single voice in every heart — I do not know what you are. My swallow of spring, my hope, my one repose, my road of escape from myself — I do not know what you are. On every road, you are the one who strides; out of every sorrow, the one who searches; in every word, the one who speaks — I do not know what you are. I walk no road but yours, I seek nothing but your embrace, and though I say it plainly — I do not know what you are. Borujerd, 1338

1968 - ۱۳۴۷ · p. 25

city-smoke

متن اصلی

از کنار ..دشت از جوار کوه.... از زلال آبی قدیم پرشکوه.... من به شهر دود آمدم.... من به شهر پر صدای بی سرود... نه... به شهر بی امید خسته خمود آمدم..... عمر می گذشت.... آه می وزید... مار خستگی... دست چیدن مرا.... چشم دیدن مرا... پای رفتن مرا به راه عشق می گزید... در چنین چم کبود... در چنین غروب غم.... در چنین خمار خسته خمود... وای اگر خیال تو نبود برق چشمه زلال تو نبود. وای اگر صدای تو نبود... راز تو نبود زخمه های ساز تو نبود بازوان باز تو نبود در شبان پر هراس شهر ... مرد خسته ای در آرزوی ماه بود زیر پای سایه های غم کوچه تو غرق آه بود... در غروب این ستاره ها.... در صدای زخمدار این مناره ها... در صدای دور در صدای حجم های آهنین بی سرود..... عمرها تباه بود. شهر پرده ای سیاه بود عشق روی تو چراغ راه بود.... شعله ای برای محو هر گناه بود... ۱۳۴۷

Machine

From the side of the plain From the side of the mountain... From the clear blue of the old, glorious... I came to the city of smoke... I came to the city full of noise without a song... No... I came to the city without hope, tired and hunched..... Life was passing by... It was sighing... The snake of fatigue... my hand-wringing... My eyes seeing... It was biting my feet on the path of love... In such a blue sky... in such a sunset of sadness... In such a drunkenness, tired and hunched... Wow, if it weren't for your imagination There wouldn't be the electricity of your clear spring. Wow, if it weren't for your voice... There wouldn't be your secret There wouldn't be your wounds There wouldn't be your open arms In the frightened shepherd of the city... A tired man was longing for the moon Under the shadows of sadness, your alley was drowning in sighs... In the sunset of these stars... In the wounded voice of these minarets... In the distant sound In the sound of songless iron volumes..... Life was ruined. The city was a black curtain Love on you was a beacon.... It was a flame to erase every sin... 1347

Lantern

From beside the plain, from the flank of the mountain, from the clear, old, glorious blue, I came to the city of smoke... I came to the city loud and songless... no — to the hopeless city, weary and slumped... Life slid by... a sigh kept blowing... the snake of exhaustion bit my plucking hand, bit my seeing eye, bit the foot I set on the road of love... In such a livid dusk... such a sorrowing sunset... such a weary, slumped half-stupor — oh, were it not for the thought of you, the gleam of your clear spring; oh, were it not for your voice... your secret, the struck strings of your music, your open arms — through the city's terror-filled nights a tired man went longing for the moon, and under the shadows of grief your alley drowned in sighs... In the setting of these stars, in the wounded cry of these minarets, in the far-off sound, in the sound of songless iron hulks — lifetimes lay ruined. The city was a black curtain; the love of your face was the lamp of the road, a flame to burn away every sin. 1347

پرستوها به طاق آسمونند

Swallows in the Vault of the Sky

1960 - ۱۳۳۹ · p. 25

sky-swallows

متن اصلی

افق ها سایه روشن گرم خونند نمی دونی که مرغان خیالت به طاق سینه ام با درد چونند ۱۳۳۹

Machine

The horizons are bright, warm shadows. Don't you know that the birds of your imagination are pecking in pain at the vault of my chest 1339

Lantern

The horizons are a warm half-light of blood — don't you know how the birds of your memory beat in pain against the vault of my chest? 1339

1960 - ۱۳۳۹ · p. 26

drunk-waterfall

متن اصلی

آن آبشار سرخوش و مستم که سال ها بر ماسه های گرم تنت اشک ریختم دیوانه وار تا که بمیرم به دامنت از دام برفهای سپیدم گریختم وقتی شراب شیشه خورشید می چکید برق تنم به تندی تیر نگاه بود وقتی نگاه آینه مهر میشکست امواج سینه ام به سپیدی ماه بود افیون بادهای سحر پیکر مرا بی تاب مینمود در آغوش بسترم هر شاخه میگرفت به بازی تن مرا هر برگ می گذشت به آسانی از سرم... در تلخی زمانه چو شور تو داشتم چون شهد مینمود مرا انتظار تو می سوختم از گرمی آغوش این خیال دریای من تو بودی و من آبشار تو اکنون که در برابر من موج میزنی از خواب پر فریب تو بیدار میشوم تو مست و شاد از نگه آسمان و من در ساحل خموش تو در شن فرو روم تابوت استخوانی سینه چو گور تنگ در هم فشرده لاشه سرد غرور من میگریم ای دریغ چرا نیستم باز... من برف دره ها و تو دریای دور من ۱۳۳۹

Machine

That happy and drunk waterfall that for years I shed tears on the warm sands of your body Like a madman Until I die in your lap I escaped from the trap of my white snow When the wine dripped from the glass of the sun The lightning of my body was as swift as a glance When the look of the mirror of the seal broke, the waves of my chest were as white as the moon, the opium of the dawn winds made my body impatient in the embrace of my bed, every branch took my body to play with Every leaf passed easily over my head... In the bitterness of time, I was as thirsty as you, as if you were nectar, I was waiting for you, I was burning with the warmth of the embrace of this dream of my sea, you were and I am your waterfall, now that you are waving in front of me, I wake up from your deceptive sleep, you are drunk and happy from the hold of the sky and I sink into the sand on your silent shore A coffin of bones, a chest like a narrow grave The cold carcass of my pride, compressed together We cry, oh my goodness Why am I not here again... I am the snow of the valleys and In the sea far away from me 1339

Lantern

I am that giddy, drunken waterfall who for years wept onto the warm sands of your body, wild with madness, and to die at last in your lap fled the snare of my own white snows. When the wine dripped from the sun's glass the lightning of my body was quick as a darted glance. When the gaze in love's mirror shattered, the waves of my chest ran moon-white; the opium of the dawn winds left my body restless; in the embrace of my bed each branch took me up to play, and every leaf passed lightly over my head... In the bitterness of the times I held your fever like a passion; waiting for you tasted to me like honey; I burned in the warmth of this dream's embrace. You were my sea and I your waterfall. Now that you surge before me I wake from your beguiling sleep — you, drunk and glad with the sky's regard, and I, on your silent shore, sinking into the sand. The chest a coffin of bone, like a cramped grave, the cold carcass of my pride pressed flat within it. I weep — what a pity — why am I no longer... I, the snow of the valleys, and you, my far-off sea? 1339

Tehran 1961 - تهران ۱۳۴۰ · p. 32

wooden-horse

متن اصلی

شهر دود شهر داد شهر بی داد شهر نیش شهر نوش شهر شب گرفته خاموش در شهر دود کودکی را دیدم نامش رستم بود خسته و سوار بر اسب چوبین شکسته می خواند من میترسم... می ترسم... می ترسم چوب گزینم کو... و مادرش صدا میزد های رستم درست را بخوان رستم درس خواند رستم مرد شد... و از اسب چوبینش میزی ساختند. تهران ۱۳۴۰

Machine

City of Smoke City of Dad City of Nod City of Nish City of Drink City of Silence in the Night In the City of Smoke I saw a child His name was Rostam Tired and riding a broken wooden horse He was singing I am afraid... I am afraid... I am afraid I will choose a stick... And his mother was calling Hey Rostam, sing the right song Rostam studied Rostam became a man... And they made a table out of his wooden horse. Tehran 1961

Lantern

City of smoke, city of justice, city of injustice, city of the sting, city of the sweet draught, city gone silent, taken by night. In the city of smoke I saw a child whose name was Rostam, tired, astride a broken wooden horse, and he was singing: I'm afraid... afraid... afraid... where is my whittled stick...? And his mother kept calling, Rostam, sing it right — so Rostam learned his lesson, Rostam became a man... and out of his wooden horse they built a desk. Tehran, 1340

Autumn 1961, on the road to Borujerd - پاییز ۱۳۴۰ در راه بروجرد · p. 34

road-peasant

متن اصلی

در کوره راه ها.... آبی خاکستری سیاه پیکر دهقانی است با چوبدست بلندش سپید سیاه خرش را میگویم با خرواری از خارهای باران زده سیاه سیاه بختش را میگویم که همچون سایه از کنار پاهایش روییده است. پاییز ۱۳۴۰ در راه بروجرد

Machine

In the furnace of the roads.... Blue, gray, black The figure of a peasant with his long staff White, black I speak of the bull With a heap of thorns, rain-swept Black, black I speak of his luck That, like a shadow has grown from his feet. Autumn 1340 on the road to Borujerd

Lantern

On the rough kiln-hot tracks — blue, grey, black — stands the figure of a peasant with his long staff, white and black: I mean his donkey, loaded down with a ton of rain-beaten thorns, black, black: I mean his fortune, which, like a shadow, has grown up out of the sides of his feet. Autumn 1340, on the road to Borujerd

1962 - ۱۳۴۱ · p. 36

beggar-dogs

متن اصلی

بابا مأمور شهرداری بود پا با سنگها را میکشت یک روز آفتابی بابا با یک تکه گوشت زهر آلود در تعقیب سگی بود... بچه گداها بازی میکردند بچه گداها با سگ بازی میکردند سگ گوشت را نخورد بچه گداها خوردند. بچه گداها مردند. بابا دید بابا خندید بابا قاتل بود با با گوشت خورد بابا مرد... من نصف حقوق بابا را از شهرداری میگرفتم من درس خواندم من شهردار شدم من سگ ها را نمی کشم من سگ ها را عقیم میکنم شاید بچه گداها عقیم شوند. نشریه نامه دانشجو دانشگاه تهران (۱۳۴۱)

Machine

Dad was a municipal official He used to beat stones One sunny day Dad He was chasing a dog with a piece of poisoned meat... The beggar children were playing The beggar children were playing with the dog The dog did not eat the meat The beggar children did. The beggar children died. Dad saw Dad laughed Dad was a murderer He ate the meat Dad died... I used to get half of Dad's salary from the municipality I studied I became the mayor I do not kill dogs I sterilize dogs Maybe the beggar children will be sterilized. Tehran University Student's Newsletter (1962)

Lantern

Dad worked for the city; he was the one who killed the dogs. One sunny day Dad went out after a stray with a scrap of poisoned meat... The beggar children were playing, the beggar children were playing with the dog. The dog wouldn't eat the meat. The beggar children ate it. The beggar children died. Dad saw. Dad laughed. Dad was a murderer. Dad ate the meat. Dad died... I drew half of Dad's wages from the city. I studied. I became mayor. I don't kill the dogs — I sterilize the dogs. Maybe the beggar children will be sterilized too. Tehran University Student Newsletter, 1341

Autumn 1982 - پاییز ۱۳۶۱ · p. 49

shepherd-figs

متن اصلی

خاکستری خاکستری خاکستری مه باران صبح نگاه خاطره ابر در من ترانه ای نبود تو خواندی در من آینه ای نبود تو دیدی ریشه ای بودم در خواب خاکهای متبرک بی باران در نگاه تو سبز شدم برقی از چشمانت برخاست نگاهم بارانی شد گونه هایت خیس باران چشم هایت آفتابی گرگ ها میزایند بره ها را دریابیم... تو با چشمانت مرا بنواز چوبدست چوپانیم سلاحی کارگر خواهد شد بعد از جنگ با چوبدستم انجیرهای تازه را برای تو خواهم چید با تو خواهم ماند با تو خواهم خواند و تو را در بهت آفتابیت خواهم بوسید اگر ابرها بگذارند... پاییز ۱۳۶۱

Machine

gray gray gray morning rain fog cloud memory look There was no song in me, you sang it. There was no mirror in me, you saw. I was a root in the dream of the blessed soil. I became green in your eyes without rain. A spark came from your eyes. My eyes became cloudy Your cheeks are wet with rain Your eyes are sunny The wolves are coming Let's find the lambs... You play with me with your eyes. Our shepherd's staff will become a useful weapon. after the war I pluck fresh figs with my stick. I will pick for you I will stay with you I will read with you And you are in the sun's glare. i will kiss If the clouds leave... Autumn 1361

Lantern

Grey, grey, grey: the morning's rain-mist, the gaze, the cloud's remembering. There was no song in me — you sang it. There was no mirror in me — you saw. I was a root asleep in the blessed soil; with no rain, I greened in your gaze. A lightning lifted from your eyes and my own gaze turned to rain. Your cheeks wet with rain, your eyes full of sun. The wolves are whelping — let us gather in the lambs... Play me with your eyes. My shepherd's staff will turn into a working weapon. After the war, with that same staff I'll pick fresh figs for you, I'll stay with you, I'll sing with you, and I'll kiss you in your sunlit daze — if the clouds will let me... Autumn 1361

Summer 1987 - تابستان ۱۳۶۶ · p. 51

green-woodpecker

متن اصلی

به چتر درختی ایمن پناه برده ام و... مرا خواب در ربوده است از صدای دور دارکوبی بیدار میشوم خش خشی میشنوم تو از درختان انبوه به دریا می روی جنگل بستری ست از برگهای رنگین با صدای انفجاری... از جا میپرم... جنگل پر از همهمه میشود. هواپیماها میرند. تو هیچ نمی ترسی... به آغوش من پناه می آوری بوی برگها... بوی خاک... طعم دريا... و عطر نفس های تو... پرندگان جنگل خاموش اند.... آفتاب رفته است.... و من با پر سبز دارکوبی بر پشت چشمان بسته ات سایه میزنم تابستان ۱۳۶۶

Machine

I have taken refuge in the safe shade of a tree and... sleep has taken hold of me. I wake up to the distant sound of knocking. I hear rustling. You are from the thick trees You go to the sea The forest is a bed of colorful leaves. With an explosive sound... I jump up... The forest is filled with noise. Planes go. You are not afraid of anything... You take refuge in my arms The smell of leaves... the smell of soil... The taste of the sea... and the scent of your breath... The birds of the forest are silent. The sun has gone... And I, with a green feather, am a woodpecker. I cast a shadow behind your closed eyes. Summer 1366

Lantern

I've taken refuge under the safe canopy of a tree, and... sleep has carried me off. I wake to the far knocking of a woodpecker, I hear a rustling: you, through the crowded trees, are walking down to the sea. The forest is a bed of colored leaves. At the sound of an explosion... I spring up... the forest fills with clamor. The planes pass over. You are not afraid at all — you take shelter in my arms. The smell of leaves... the smell of earth... the taste of the sea... and the scent of your breathing... The birds of the forest have fallen silent... the sun has gone... and I, with a woodpecker's green feather, draw a soft shade across your closed eyes. Summer 1366

Summer 1987 - تابستان ۱۳۶۶ · p. 52

barren-cloud

متن اصلی

تو را دوست دارم بی باران و باران را دوست دارم با تو... های... با من باش تا ابر عقیم بر سرزمین گرفتار ببارد و چوبدست خشک دژخیم در خاک شب زده سبز شود... با من باش تا هر تیرک مرگ آور گیاه برگ آوری شود و بر اوج مناره ها که کلاغان لانه کرده اند پرستوها زمزمه کنند با من باش تا بجای گریز از بمبها در پناهگاه های بی پناه به چتر درختی ایمن از باران پناه بریم... های... تو را دوست دارم... تابستان ۱۳۶۶

Machine

i love you no rain And I like the rain with you Hey... stay with me Until the barren cloud falls on the troubled land And the dry, deadly stick To grow in the night-stricken soil... be with me to every deadly pole The plant should be leafed And on the top of the minarets that Crows have nested The swallows whisper. be with me Instead of running away from bombs In homeless shelters Under the umbrella of a tree, safe from the rain Let's take refuge... Hey... I love you... Summer 1366

Lantern

I love you without the rain, and I love the rain with you... Hey — stay with me, so the barren cloud may break over this captive land, and the hangman's dry staff go green in the night-stricken soil... Stay with me, so every death-dealing stake becomes a leafing plant, and high on the minarets where the crows have nested the swallows may murmur. Stay with me, so that instead of fleeing the bombs into shelters that shelter no one, we take refuge under the safe canopy of a tree, safe from the rain... Hey... I love you... Summer 1366

November 1987 - ۱۳۶۶/۸/۳۰ · p. 53

drink-sea

متن اصلی

در تاریکی ساحل در انتظارت نشسته ام... با زمزمه دریا چشمانم را میبندم و چون میگشایم دو ستاره گرم بر گونه هایم مینشیند تو در بازوان بسته ام روییده ای... چشمانت را میبندی و لبانت را میگشایی... های... دریا را ... دریا را ... دریا را مینوشم... ۱۳۶۶/۸/۳۰

Machine

I am waiting for you in the darkness of the beach... I close my eyes to the whisper of the sea. And when we open Two warm stars sit on my cheeks. You grew up in my closed arms... You close your eyes And you open your lips... Hai... the sea... the sea... I drink the sea... 1366/8/30

Lantern

In the dark of the shore I sit and wait for you... to the murmur of the sea I close my eyes, and when I open them two warm stars come to rest on my cheeks. You have grown up inside my folded arms... you close your eyes and open your lips... Hey... the sea... the sea... I drink the sea... 1366/8/30

Winter 1987 - زمستان ۱۳۶۶ · p. 54

horse-hooves

متن اصلی

این صدای سم اسبان است با رپ رپه طبل ها ... تو را در برکه های هذیانی تبهایم بر اسب میبینم اسب می ماند. سم می کوبد... سر می ساید تو خاموشی... و من لبهایم را به بلندترین فریاد گشوده ام. نسیم از دریا به جنگل در گذار است تو میشنوی که میگویم دوستت دارم... نگاهت آفتابی میشود. سایه اسب بر ساحل مینشیند اسب میرمد رعد در بال باد در پاها... هنوز لبانم به بلندترین فریاد گشوده است فریاد در جنگل میپیچد بمان... جنگ تمام خواهد شد.... پرندگان مانده اند... بمان... دوستت دارم... تو... می روی... و... من لحظه دیشب در سر لحظه امشب در دل به پناهگاه بر می گردم... زمستان ۱۳۶۶

Machine

This is the sound of horses' hoofs With the rap of the drums... I will bathe you in delirious pools. I see on a horse The horse stays. The hoof knocks... head rubs You are silent... And I my lips I have opened the loudest cry. The breeze is passing from the sea to the forest. You hear me say. I love you... Your gaze becomes sunny. The shadow of a horse sits on the shore. The horse dies Thunder in the wings Wind in the legs... My lips are still open to the loudest scream. A scream echoes through the forest stay... The war will end. The birds have stayed... Stay... I love you... you... go... And... I was thinking about it last night. Tonight's moment in the heart I'm going back to the shelter... Winter 1366

Lantern

This is the sound of horses' hooves, with the rat-a-tat of drums... In the delirious pools of my fever I see you on horseback. The horse halts. A hoof pounds... it rubs its head. You are silent... and I have opened my lips in the loudest cry. The breeze is crossing from the sea to the forest. You hear me saying I love you... and your gaze turns sunny. The horse's shadow settles on the shore. The horse bolts — thunder in its wings, wind in its legs... Still my lips are parted in the loudest cry, the cry goes winding through the forest: Stay... the war will end... the birds have stayed... stay... I love you... You... are leaving... and I — last night's moment in my head, tonight's in my heart — turn back to the shelter... Winter 1366

Winter 1987 - زمستان ۱۳۶۶ · p. 56

sunless-gaze

متن اصلی

دلم گرفته نگاه تو آفتابی نیست به بیکران کبودت زلال آبی نیست ز سردی نگهت قامت دلم افسرد قیامتی است در آن دل که صبر و تابی نیست به آب دیده بشویم غبار چشمانت در این زمانه که در برگِ گل گلابی نیست نگاه میرمد از چشم من به گیسویت اسیر تشنه به ظلمات و برق آبی نیست دلیر باش و شبی جرئت گناهی کن در این دو روزه اگر فرصت ثوابی نیست بنوش ورنه چو نوبت به غم رسد بینی درون ساغر شوقت نم شرابی نیست بیا به گرمی محجوب عشق دلبندیم به دشت شب زده امید آفتابی نیست زمستان ۱۳۶۶

Machine

I'm saddened by your lack of sunshine. Your infinite blueness is not as clear as blue. My heart is depressed by the coldness of your posture. There is a resurrection in that heart where there is no patience or endurance. Let's be seen in the water, the dust in your eyes At this time, when there is no pear in the leaf of the flower My eyes wander to your hair, a captive thirsty for darkness and no blue lightning. Be brave and dare to sin one night. If there is no opportunity for reward in these two days, Drink, otherwise when the time comes for sadness, your nose in the cup of longing is not a drop of wine. Come, let us fall in love with the unobstructed warmth of love. There is no sunny hope in the night-stricken plain. Winter 1366

Lantern

My heart is heavy: there is no sun in your gaze, in your boundless blue, no clear blue water runs. The cold of your look has withered my heart's whole stature — a judgment-day in that heart, with no patience, no endurance left. Let me wash the dust from your eyes with the water of mine, in this age when there's no rosewater left in the petal. My gaze bolts from my eye toward your hair, a thirsting captive in the dark — and there is no blue lightning. Be brave: for one night dare a single sin, if in these two short days there's no chance at merit. Drink — or when your turn at grief comes round, you'll find not a drop of wine in the cup of your own longing. Come, let us be tender lovers in the bashful warmth of love — on this night-stricken plain there is no hope of sun. Winter 1366

Winter 1987 - زمستان ۱۳۶۶ · p. 57

green-pond

متن اصلی

های... دوست دارمت دوست دارمت... با عبور این صدا از کویر حنجرم در نگاه تو برکه کبود سبز میشود... زمستان ۱۳۶۶

Machine

Hey... I love you I love you... By passing this sound from Hanjarm desert in your eyes Blue Pond It turns green... Winter 1366

Lantern

Hey... I love you, I love you... and as this sound crosses the desert of my throat, in your gaze the dark-blue pond turns green... Winter 1366

1988 - ۱۳۶۷ · p. 58

gray-kisses

متن اصلی

آه از چشم های نیمه باز تو بعد از بلندترین بوسه های خاکستری باران.... ۱۳۶۷

Machine

Oh, your half-open eyes. After the tallest gray rain kisses 1367

Lantern

Ah — those half-open eyes of yours, after the longest grey kisses of the rain... 1367

1988 - ۱۳۶۷ · p. 59

one-thing

متن اصلی

تنها یک چیز را از تو بیشتر دوست دارم این که... تو را دوست دارم... ۱۳۶۷

Machine

Only one thing from you I like more That... I love you... 1367

Lantern

There is only one thing I love more than you: that... I love you... 1367

1988 - ۱۳۶۷ · p. 60

shelter-wall

متن اصلی

من در پناهگاهم تو دور از من به تو می اندیشم شعری در من نطفه میبندد شعرم را به دیوار پناهگاه مینویسم و در فاصله دو انفجار به دیدار تو میشتابم در گذار از جنگل به دریا هوا مه آلود است و طعم گونه هایت همچون همهمه دریاست در نفسی بلند در شانه هایت میخوانم تو را دوست دارم بی باران و باران را دوست دارم با تو و تو را دوست دارم و باران را دوست دارم و فاصله دو بمب را دوست دارم های... بیا با یاد سهراب همه مرغابی های وحشت زده را بشمریم... ۱۳۶۷

Machine

I am in the shelter you are far from me I think of you A poem is sprouting in me. I write my poetry on the wall of the shelter. And within two explosions I am rushing to meet you. In the transition from the forest to the sea The weather is foggy And the taste of your cheeks It is like the roar of the sea in a long breath. I sing on your shoulders. I love you without rain And I love the rain with you. and i love you And I like the rain And I like the distance between the two bombs. Hey... come with Sohrab's memory Let's count all the scared ducks... 1367

Lantern

I am in the shelter, you, far from me. I think of you, and a poem takes seed in me. I write my poem on the shelter wall, and in the gap between two blasts I rush to meet you. On the passage from forest to sea the air hangs misty, and the taste of your cheeks is like the sea's murmur drawn out in one long breath. On your shoulders I sing: I love you without the rain, and I love the rain with you, and I love you, and I love the rain, and I love the gap between two bombs. Hey — come, in memory of Sohrab, let us count all the terrified ducks... 1367

1988 - ۱۳۶۷/۲/۱۶ · p. 61 · translated 6/28/26

jungle-refuge

متن اصلی

در فاصله دریا و جنگل زنی را دوست دارم... در هر بمباران به جنگل پناه می‌برم تا در آغوشش... به دریا بیاندیشم... اصفهان ۱۳۶۷/۲/۱۶

Machine

In the distance between the sea and the jungle There is a woman I love... During every bombardment, I take refuge in the jungle So that in her embrace... I can think of the sea... Isfahan 1367/2/16

Lantern

In the gap between sea and forest lives a woman I love... Each time the bombs come, I flee into the forest — so that, held in her arms, I can think of the sea... Isfahan, 1367/2/16

Ben

In the distance between the sea and the forest there is a woman I love... At every bombardment I take refuge in the forest, so that, in her arms, I may think of the sea... — Isfahan, 1367/2/16

Translator's Notes

جنگل (jangal) is rendered "forest" rather than "jungle": Jafari's recurring war-poem image is the wooded Caspian littoral, a place of refuge between the mountains and the sea. The same sea/forest pairing returns in the page-65 poem ("still the forest is bound to the sea"). The dateline places this in Isfahan, spring 1367 (May 1988), in the closing months of the Iran–Iraq war.

1988 - ۱۳۶۷/۹ · p. 62 · translated 6/28/26

laughed-wept

متن اصلی

شعرم را برای تو گفتم... خندیدی... با دیگری خواندم... گریست... ۱۳۶۷/۹

Machine

I recited my poem for you... You laughed... I read it with another... They wept... 1367/9

Lantern

I spoke my poem for you... you laughed... I read it to another... she wept... 1367/9

Ben

I said my poem to you — you laughed. I read it to another — she wept. — 1367/9

Translator's Notes

The contrast turns on a single verb: گریست ("wept," third-person singular) — it is the other listener, not the poet, who weeps. So the poem you laughed at, read aloud to someone else, drew tears. Four lines, two reactions, and the whole distance between them.

1989 - زمستان ۱۳۶۷ · p. 63 · translated 6/28/26

snow-without-you

متن اصلی

تو به سفری کوتاه می‌روی من از کوچه بی تو... من از خانه بی تو... می‌گذرم... من بی تو می‌گذرم... برف می‌بارد... برف بی تو می‌بارد... برف بر گونه‌هایم در اشک می‌بارد... من در برف بی تو می‌گذرم... کوچه خاموش است... خانه خاموش است... من بی حرف در برف می‌گذرم... زمستان ۱۳۶۷

Machine

You go on a short journey I pass through the alley without you... I pass through the house without you... I pass without you... It is snowing... It snows without you... Snow falls on my cheeks in tears... I pass in the snow without you... The alley is silent... The house is silent... I pass wordlessly in the snow... Winter 1367

Lantern

You leave on a short journey. I — without you — through the alley... without you — through the house... I pass... Without you, I pass... Snow is falling... the snow falls without you... snow falls on my cheeks, falls into tears... Without you, I pass through the snow... The alley is silent... the house is silent... wordless, I pass through the snow... Winter 1367

Ben

You go away on a short journey. I pass through the alley without you... through the house without you... I pass, without you... Snow is falling... the snow falls without you... snow falls on my cheeks and dissolves into tears... I pass through the snow without you... The alley has gone quiet... the house has gone quiet... and wordless, I pass through the snow... — Winter 1367

Translator's Notes

The poem runs on a single repeated verb, می‌گذرم ("I pass / I pass through"), and the refrain بی تو ("without you"). "برف بر گونه‌هایم در اشک می‌بارد" is literally "snow falls on my cheeks into tears" — the snow melting on a warm face becomes weeping; I rendered it "snow falls on my cheeks and dissolves into tears." خاموش is both "silent" and "extinguished," so the hushed alley and house are also, faintly, snuffed out.

1989 - زمستان ۱۳۶۷ · p. 64 · translated 6/28/26

dotar-player

متن اصلی

خواب می‌بینی تو دوتاری هستی من نوازنده بی‌صبر و قراری هستم. دشت ارژن خاموش آتشی بر جانم می‌زنم می‌خوانم می‌پری از خواب مانده بر پیکر تو نقش انگشتانم. زمستان ۱۳۶۷

Machine

You are dreaming You are a dotar (a two-stringed instrument) I am a restless and impatient player. Dasht-e Arjan is silent A fire upon my soul I play, I sing You wake from your sleep Left upon your body The imprint of my fingers. Winter 1367

Lantern

You are dreaming. You are a dotar — and I, the player, restless and without rest. The plain of Arjan, silent. A fire upon my soul. I strike the strings, I sing... You start awake — and on your body remains the print of my fingers. Winter 1367

Ben

You are dreaming. You are a dotar, and I, your player — restless, without rest. The Arjan plain lies silent, a fire laid upon my soul. I strike the strings, I sing. You startle awake: left upon your body, the print of my fingers. — Winter 1367

Translator's Notes

The whole poem is one musical conceit: the beloved is a دوتار (dotar, a two-stringed long-necked lute), the poet the نوازنده (player) who can find no rest. می‌زنم is "I play / I strike [the strings]" — and to play this instrument is to touch her body, so the fingers that worked the strings leave their mark when she wakes. دشت ارژن (Dasht-e Arjan) is a plain and seasonal wetland west of Shiraz, in Fars — its stillness sets the hush the music breaks.

1989 - اسفند ۱۳۶۷ · p. 65 · translated 6/28/26

jungle-to-sea

متن اصلی

جنگ تمام شد... و... تو ادامه داری... و جنگل هنوز پای‌بند دریاست... و من تو را دوست دارم... که هر روز خواهش محجوب جنگل را برهنه، به دریا می‌گویی... اسفند ۱۳۶۷

Machine

The war ended... And... you continue... And the jungle is still bound to the sea... And I love you... because Every day You nakedly tell The modest desire of the jungle To the sea... Esfand 1367

Lantern

The war is over... and... you go on... and the forest is still bound to the sea... and I love you... because every day the forest's bashful longing you speak — naked — to the sea... Esfand 1367

Ben

The war has ended... and... you go on... and still the forest is bound to the sea... and I love you... because, every day, the bashful longing of the forest you tell — naked — to the sea... — Esfand 1367

Translator's Notes

Companion to the page-61 poem: the sea/forest pair returns, now as a figure for the lovers. پای‌بند is "bound, pledged, faithful to." خواهش محجوب is the "bashful / modest desire" of the forest, which the beloved speaks برهنه (nakedly, openly) to the sea — she is the one who says aloud, without shame, the longing the forest cannot. Esfand is the last month of the Persian year (Feb–Mar 1989); the Iran–Iraq ceasefire had taken hold the previous summer, so "the war has ended" is literal as well as figurative.

1989 - ۱۳۶۸ · p. 66 · translated 6/28/26

lovers-breath

متن اصلی

های... جنگ... جانم را... که در فاصله... نفس‌های عاشقانه شکل می‌گیرد...؟... ۱۳۶۸

Machine

Alas... War... My soul... Which in the space... Of a lover's breaths takes shape...?... 1368

Lantern

Ah... war... my soul — which, in the space between... loving breaths, takes shape...?... 1368

Ben

Ah... war... my soul — that takes its shape in the space between a lover's breaths...?... — 1368

Translator's Notes

A fragment, and deliberately broken — the ellipses and the trailing "...؟..." leave the grammar unfinished. جانم را carries an object-marker (را) with no settled verb, so the line hangs: "my soul —" as something done to, or asked after. I kept the suspension rather than resolving it into a clean sentence. فاصله ("distance, gap, interval") is the same word that opens the page-61 poem; here the gap is between two breaths.

1989 - ۱۳۶۸ · p. 67 · translated 6/28/26

drop-of-red

متن اصلی

وقتی دلتنگم به تو می‌اندیشم یاد تو مربعی‌ست محو و لرزان در زمینه خاکستری روشن در این مربع‌ها من با بهم زدن پلک‌هایم گذشته را نقاشی می‌کنم. بین من و تو غبار و دیوار است به سحر این مربع‌ها من از دیوارها می‌گذرم در رسیدن به تو تنها راه گذشتن است باید چراغ رنگ بدست بگیرم و در خاکستری‌هایم به دنبال تو بگردم ای کاش می‌توانستم یک قطره بیشتر با سرخ نقاشی کنم... تهران ۱۳۶۸

Machine

When I am homesick, I think of you The memory of you is a faded, trembling square On a light gray background In these squares I By blinking my eyelids Paint the past. Between you and me There is dust and a wall By the magic of these squares I pass through the walls In reaching you The only way is to pass I must take up the lantern of color And search for you in my grays I wish I could Paint one drop more With red... Tehran 1368

Lantern

When I am heartsick I think of you. Your memory is a square, faded and trembling on a ground of pale grey. Within these squares I — by the closing of my eyelids — paint the past. Between you and me stand dust and a wall. By the magic of these squares I pass through the walls. To reach you, the only way is to pass through. I must take the lamp of color in my hand and search for you among my greys. If only I could paint one drop more in red... Tehran 1368

Ben

When the longing takes me, I think of you. The memory of you is a square, blurred and trembling against a ground of pale grey. Inside these squares I — with the shutting of my eyelids — paint the past. Between you and me there is dust, and a wall. By the magic of these squares I pass through the walls; to reach you, the only road is through. I must take up the lamp of colour and go looking for you in my greys. If only I could lay down one more drop of red... — Tehran, 1368

Translator's Notes

A painter's poem — Jafari was a painter as well as a poet, and it shows: memory as a blurred square on a grey ground, the eyelids' blink as a brushstroke, grief held in a palette drained to grey, with red the one withheld colour of life and love. چراغ رنگ is literally "the lamp/lantern of colour"; the machine pass already reached for "lantern," which sits oddly close to this collection's own name for the working-draft layer, so the finished line keeps "lamp." سحر here is سِحر (magic, enchantment), not سحَر (dawn).

1989 - ۱۳۶۸ · p. 68 · translated 6/28/26

war-delirium

متن اصلی

هذیان بعد از جنگ... اگر ابرها خاکستری نبودند باران رنگ دیگری داشت و اشک‌های تو سبز کم رنگ بودند. رنگ جنگ در آه می‌ماند در نگاه می‌ماند من نفرت از جنگ را در چشم‌ها دیده‌ام و نفرت از صلح را در دندان‌ها اگر ابرها خاکستری نبودند باران رنگ دیگری داشت می‌دانم چشم‌هایت در مهتاب زیباترند اما... باید به پناهگاه برگردیم تهران ۱۳۶۸

Machine

Delirium after war... If the clouds were not gray The rain would have another color And your tears Would be pale green. The color of war remains in a sigh, remains in a gaze I have seen the hatred of war in eyes And the hatred of peace in teeth If the clouds were not gray The rain would have another color I know your eyes are more beautiful in the moonlight But... We must return to the shelter Tehran 1368

Lantern

Delirium after the war... If the clouds were not grey the rain would wear another colour and your tears would be a pale green. The colour of war lingers in a sigh, lingers in a gaze. I have seen the hatred of war in people's eyes, and the hatred of peace in their teeth. If the clouds were not grey the rain would wear another colour. I know your eyes are lovelier in the moonlight, but... we must go back to the shelter. Tehran 1368

Ben

Delirium after the war... If the clouds were not grey, the rain would take another colour, and your tears would be a faint green. The colour of war stays in a sigh, stays in a gaze. I have seen the hatred of war in their eyes, and the hatred of peace in their teeth. If the clouds were not grey, the rain would take another colour. I know your eyes are more beautiful in the moonlight — but... we have to go back to the shelter. — Tehran, 1368

Translator's Notes

هذیان is the raving of fever or shell-shock — "delirium." The sharpest line is the symmetry of نفرت از جنگ ... و نفرت از صلح: hatred of war seen in the eyes, hatred of peace bared in the teeth — a people sickened by war yet unable to be at peace. The colour logic (grey cloud → grey rain → drained tears) is the same drained palette as the page-67 painter's poem; here the longed-for beauty of the moonlit face is cut short by the return to the bomb-shelter (پناهگاه), the same shelter as the page-60 poem.

1989 - بهار ۱۳۶۸ · p. 69 · translated 6/28/26

desert-moonlight

متن اصلی

ای... آن پر طراوتِ بارانی مهتابِ بی‌دریغِ بیابانی چون از سفر به چشمِ تو برگردم با شعله‌های آتشِ پنهانی هر برگ در نگاهِ تَرَم باغی‌ست هر غنچه شهرِ شادِ چراغانی. بهار ۱۳۶۸

Machine

Oh... that rainy freshness The unsparing moonlight of the desert When I return from my journey to your eyes With the flames of a hidden fire Every leaf in my wet gaze is a garden Every bud a joyous, illuminated city. Spring 1368

Lantern

O you — that rain-fresh, dew-bright thing, the desert's unstinting moonlight — when I come back from my journey to your eyes with the flames of a hidden fire, each leaf, in my wet gaze, is a garden, each bud a glad city strung with lights. Spring 1368

Ben

O you — that rain-freshened, dewy grace, the desert's unstinting moonlit face: when I come home from the journey to your eyes bearing the flames of a hidden fire, every leaf in my brimming gaze is a garden, every bud a glad city ablaze with light. — Spring 1368

Translator's Notes

The only formally classical piece in this group: a rhymed, metrical fragment in the manner of a ghazal, the line-ends chiming بارانی / بیابانی / پنهانی / چراغانی (-âni). The finished English reaches for a little of that music (grace / face) without forcing the full mono-rhyme. چراغانی is the festival lighting-up of a city — lamps strung for celebration — so the closing bud opens like a town lit for a feast. نگاهِ تَر, "the wet/moist gaze," is a gaze brimming to tears with feeling, not with grief.

Tehran 1960 - تهران ۱۳۳۹

blowing-winds

متن اصلی

این بادها که می وزند این برگها که می خزند این بوی نم کشیده دیوارهای باغ این پیچ و تاب مضطرب بالهای زاغ این عطر نیم خفته که در شیشه فضا از لاشه های وحشی باران چکیده است این بادهای مست وقتی که می وزند با شدتی که سینه گنجشک میزند با سرعتی که سایه یک عنکبوت کور بر سقف خانه ام شبح تار میتند دردی درون سینه من تاب میخورد یک درد ناشناس از سالهای دور با جانم آشناست. این بادها که می وزند این برگها که می خزند تهران ۱۳۳۹

Machine

These winds that blow, these leaves that crawl This damp smell of the garden walls This anxious twist of the raven's wings, this half-asleep perfume that has dripped from the wild carcasses of the rain in the glass of space These drunken winds When they blow With the intensity of a sparrow's chest With the speed of a blind spider's shadow A shadow looms on the roof of my house A pain swings inside my chest An unknown pain is familiar to my soul from distant years. These winds that blow, these leaves that crawl Tehran 1339

Lantern

These winds that blow, these leaves that creep, this damp smell off the garden walls, this anxious writhing of the rook's wings, this half-sleeping scent that, in the glass of the air, has dripped from the wild carcasses of the rain — these drunken winds, when they blow, with the force of a sparrow's beating breast, with the speed at which a blind spider's shadow spins a dim phantom on my roof — a pain turns over inside my chest: an unknown ache, from far-off years, that my soul already knows. These winds that blow, these leaves that creep. Tehran 1339

January 1972 - تهران دی ماه ۱۳۵۱

fifty-moons

متن اصلی

در عبور شب گرد گیسوی تو میگردم مست از بوی تو می گردم لب به گوش تو میکنم نجوا این منم پنجاه داغ تر از تب سردتر از آه خنده ات با اشک من همراه... چند مهتاب دگر ؟ چند قرص ماه؟ تهران دی ماه ۱۳۵۱

Machine

In the night, I wander around your hair I wander drunk on your scent I whisper in your ear This is me, fifty Hotter than fever Colder than a sigh Your laughter is accompanied by my tears... How many more moons? How many moons? Tehran, January 1972

Lantern

In the passing of the night I circle round your hair, I wander drunk on your scent, I set my lips to your ear and whisper: here I am, fifty — hotter than fever, colder than a sigh, your laughter keeping company with my tears... How many more moonlit nights? How many full moons left? Tehran, Dey 1351

1961 - ۱۳۴۰

half-ghazal

متن اصلی

آفتاب لب بامی بودی یا طنین دل جامی بودی از دلت هیچ نگشتم آگه غزل نیمه تمامی بودی ۱۳۴۰

Machine

Were you the sun on the roof or the echo of the heart in a cup? I didn't say anything from your heart, but you were a half-finished ghazal. 1340

Lantern

You were the last sun on the roof's edge, or the ringing deep in a cup — I never learned a thing of your heart: you were a ghazal left half-finished. 1340

1960s - دهه ۱۳۴۰

longest-shadow

متن اصلی

اگر ابرها بگذارند بلندترین سایه تو را چون باغچه ای گل خواهم ..کاشت و.... فصل نورت را .... آیه آیه... بر حجم تاریکی خواهم نشاند.... اگر ابرها بگذارند کوتاه ترین سایه مردی را که حاکم است و ظلم میکند با تیر به زمین خواهم دوخت آن گاه... بلندترین سایه تو را که خوبی... که ساده ای چون باغچه ای گل خواهم کاشت .... مهربانی را با خون آب خواهم داد. اگر ابرها بگذارند. دهه ۱۳۴۰

Machine

If the clouds leave your longest shadow I will plant flowers like a garden And.... the season of your light.... verse by verse... I will plant it on the volume of darkness.... If the clouds leave I will nail the shortest shadow of a man who rules and oppresses to the ground with an arrow Then... Your longest shadow, who is good... who is simple I will plant flowers like a garden ... I will water kindness with blood. If the clouds leave. 1960s

Lantern

If the clouds allow, your longest shadow I'll plant like a bed of flowers, and your season of light, verse by verse, I'll set against the bulk of the darkness... If the clouds allow, the shortest shadow of the man who rules and tyrannizes I'll pin to the ground with an arrow. Then... your longest shadow — you who are good, who are simple — I'll plant like a bed of flowers... I'll water kindness with blood. If the clouds allow. 1340s

Summer 1962, Tuyserkan - تویسرکان تابستان ۱۳۴۱

moon-crystal

متن اصلی

وقتی بلور ماه در چشمه ها شکست.... وقتی شب سیاه.... در غارها و سایه گهارها نشست.... وقتی که مرغ شب... ابریشم نوای دل آویز خویش را .... بر پیله طلایی صدها ستاره بست من از نشیب دره بسوی تو میدوم با اسب راهوار... لرزان و بی قرار دیوانه وار می پرم از سنگچین رود. تا در کنار چشمه نمانی به انتظار تویسرکان تابستان ۱۳۴۱ برای مریم

Machine

When the moon crystal broke in the springs.... When the black night.... Sat in the caves and shadows of the caves.... When the night bird... The silk of its heart-rending song.... It tied hundreds of stars to the golden cocoon I run towards you from the valley slope On a walking horse... Shaking and restless I jump like a madman from the river's cobblestones. So that you don't stay by the spring, waiting Twiserkan, summer 1341 For Maryam

Lantern

When the crystal of the moon shattered in the springs... when the black night settled into the caves and their shadowed hollows... when the bird of night bound the silk of its beguiling song to the golden cocoon of a hundred stars — I come running to you down the valley's slope on a swift-paced horse, trembling, unable to rest, leaping like a madman over the river's stepping-stones, so you won't be left waiting by the spring. Tuyserkan, summer 1341 For Maryam

2001 - ۱۳۸۰

nightingale-cloud

متن اصلی

هوای ابر را بلبل نداره به جز شوق گل و سنبل نداره نمی‌دونه اگه بارون نباره گل پژمرده بوی گل نداره ۱۳۸۰

Machine

The nightingale has no longing for the cloud - only desire for the rose and hyacinth. It doesn't know: if the rain doesn't fall, the wilted flower has no flower's scent... 1380

Ben

The nightingale has no use for clouds just the rose and hyacinth. It doesn't know: if the rain won't fall, the wilted flower has no scent...

Tehran 1966 - تهران ۱۳۴۵

oldest-song

متن اصلی

دوست دارم این گمان این سرود سالخورد جاودان این سرشته فرشته های آسمان این یقین این کهن ترین ترانه زمین مثل رنگ ابر مثل بوی خاک مثل طعم اشک مثل خواب کوه ها.... همیشگی ست... تهران ۱۳۴۵

Machine

I love This thought This song of eternal aging This nature of the angels of heaven This certainty This oldest song of the earth Like the color of the clouds Like the smell of the soil Like the taste of tears Like the sleep of the mountains.... It is eternal... Tehran 1966

Lantern

I love this surmise, this aged, undying anthem, this thing kneaded from the angels of the sky, this certainty, this oldest song of the earth. Like the color of cloud, like the smell of soil, like the taste of tears, like the sleep of mountains... it goes on forever... Tehran 1345

Tehran, Autumn 1989 - تهران، پاییز ۱۳۶۸

rain-forgotten

متن اصلی

های... باران... تو می باری... تا بوی کاهگل را که فراموش کرده ای به خاطر آوری باران ببار... زنی را که دوست دارم سفر می کند و چون برگردد مرا از خاطر برده است. تهران، پاییز ۱۳۶۸

Machine

Hey... rain... you are raining... to remind you of the smell of straw that you have forgotten . Rain... the woman I love is traveling and when she returns she has forgotten me. Tehran, Autumn 1989

Ben

O... rain... you are raining... so that you bring back the smell of adobe that you have forgotten— pour, rain... The woman I love is traveling, and when she returns she has carried me out of her memory.

1963 - ۱۳۴۲

with-you

متن اصلی

برای مریم تا تو با منی گل برای من گل است. شب برای من شب است سبزه... سبزه است. برف ها برای من ژاله های خفته اند آبهای مرده اند ابرهای سال خورده اند. کوه ها برای من دوانتهای دره اند. تا تو با منی آسمان برای من... راه آبی پرنده است. گریه خاک خیس دانه های خنده است. تا تو با منی... رنگ برف ها سپید و رنگ ابرها کبود. تا تو با منی... ابر رنگ ابر دارد و.... دود رنگ دود بی تو زندگی چه سود. بی تو... روزها و.... برف ها و..... ابرها و.... شام ها.... نه سپیدشان سپید... نه کبودشان کبود... نه سیاهشان سیاه.... بی تو آسمان پاک سینه ام..... کهکشان هر ستاره گناه تو برای من... مثل جیوه ای برای آینه..... بی تو شیشه ام..... بی تو عمق من... پر از تهیست.... بی تو در کویر بهت من سراب نیست.... بی تو زندگی برای من سراب... بی تو نقش من بر آب... بی تو سرب سایه ها درون من مذاب.... سوز آه من... این کبوتر غمین گمشده... روی بام حنجرم به خون نشسته است.... خون خاموشی... در رگ ترانه های من لخته بسته است.... بی تو... شام ها و برف ها و ابرها..... نه... سیاهشان سیاه... نه... سپیدشان سپید... نه... کبودشان کبود بی تو زندگی چه سود ۱۳۴۲

Machine

For Maryam As long as you are with me Flowers are flowers for me. Night is night for me Greenery... is greenery. Snows are for me Sleeping dewdrops Dead waters Clouds are old. Mountains are the ends of valleys for me. As long as you are with me The sky is for me... The blue path of birds. The cry of wet soil is the seeds of laughter. As long as you are with me... The color of snow is white and the color of clouds is blue. As long as you are with me... Clouds are the color of clouds and....smoke is the color of smoke What good is life without you? Without you...days and....snows and..... Clouds and....evenings... Neither their white is white... Neither their blue is blue... nor their black is black... Without you, the sky is pure in my chest..... The galaxy of every star is sin You are to me... like mercury for a mirror..... Without you, I am glass..... Without you, my depth... is full of emptiness.... Without you, in the desert, there is no mirage for me.... Without you, life is a mirage for me... Without you, my footprint on the water... Without you, the lead of the shadows inside me is molten.... My burning ah... This dove of sorrow is lost... The roof of my throat is filled with blood.... The blood of silence... A clot has formed in the veins of my songs.... Without you... The evenings and the snows and the clouds..... No... their black is black... No... their white is white... No... their blue is blue Without you, what is the use of life 1342

Lantern

For Maryam As long as you are with me a flower, to me, is a flower. Night, to me, is night. Green grass... is green grass. The snows, to me, are sleeping dew, are dead waters, are aged clouds. Mountains, to me, are the two ends of the valley. As long as you are with me the sky, to me, is... the blue road of the bird. The weeping of the wet earth is the seed of laughter. As long as you are with me... the color of snow is white, the color of clouds is blue. As long as you are with me... cloud wears the color of cloud, and... smoke the color of smoke. Without you, what good is life? Without you... the days, and... the snows, and... the clouds, and... the evenings... their white is not white, their blue not blue, their black not black. Without you the sky of my chest is bare... a galaxy where every star is a sin. You are to me like the quicksilver to a mirror... without you I am only glass. Without you my depths are brimming with emptiness... without you, in the desert of my stupor, there is not even a mirage... without you life is a mirage to me... without you my image is drawn on water... without you the lead of the shadows runs molten inside me... The burning of my sigh, this lost and grieving dove, has settled in blood on the roof of my throat... the blood of silence has clotted in the veins of my songs... Without you... the evenings, the snows, the clouds... no — their black not black... no — their white not white... no — their blue not blue. Without you, what good is life? 1342

bbben.org

^